مقالات

نقش ساسانیان در زنده‌به‌گور کردن دختران در عرب جاهلیت

قرآن از ابتدای نازل شدن بر قلب پیامبر، اصلاح ساختار و حذف سنت‌های غلط جامعۀ بشری را آغاز نمود. در عصری که حدفاصل بین جاهلیت قدیم و جاهلیت مدرن بود. خداوند در قرآن، نه فقط به مؤمنین، بلکه به دختران مشرک زاده (که قربانی جهل پدران خود بودند) نیز دلداری می‌دهد. الله، فقط خدای مؤمنین نیست، خدای دخترکان بی‌گناه هم هست. خدایی که هر چند بزرگترین است، اما از جهل بندگانش می‌رنجد. «وَإِذَا الْمَوْءُودَهُ سُئِلَتْ بِأَیِّ ذَنبٍ قُتِلَتْ.[تکویر/۸-۹] آن هنگام که از دخترکی زنده‌به‌گور شده سؤال شود که به کدامین گناه کشته شد؟!» در جایی دیگر آمده است: «وَ إِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُم بِالْأُنثىَ‏ ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَ هُوَ کَظِیمٌ یَتَوَارَى‏ مِنَ الْقَوْمِ مِن سُوءِ مَا بُشِّرَ بِهِ أَیُمْسِکُهُ عَلىَ‏ هُونٍ أَمْ یَدُسُّهُ فىِ الترَُّابِ  أَلَا سَاءَ مَا یحَْکُمُونَ.[النحل/۵۸-۵۹] و هر گاه یکى از آنان را به دختر مژده آورند، چهره‌‏اش (از غضب) سیاه مى‌‏گردد، در حالى که خشم [و اندوه‏] خود را فرو مى‌‏خورد. از بدىِ آنچه بدو بشارت داده شده، از قبیله [خود] روى مى‏‌پوشاند. آیا او را با خوارى نگاه دارد، یا در خاک پنهانش کند؟ وه چه بد داورى مى‏‌کنند».

اما به راستی، رسم زنده‌به‌گور کردن دختران از کجا بین عرب جاهلیت مرسوم شد؟

علامه طباطبایی (رحمه الله علیه) در تفسیر آیه ۵۸-۵۹ نحل می‌فرماید: «وقتى براى ایشان (مشرکین جاهلیت) خبر مى‌‏آوردند که دختردار شدید از خشم سیاه مى‏‌شدند، و از بدى خبرى که آورده شده و از فشار افکار عمومى که آن را بد مى‏‌پنداشتند پنهان گشته، به فکر فرو مى‏‌رفتند که آیا نگاهش بدارند و ذلت و خوارى دختر دارى را تحمل کنند و یا زنده زنده در خاک پنهانش سازند، هم چنان که عادت همه‏‌شان درباره دختران متولد شده این بود، و به طورى که گفته‌‏اند، قبل از اینکه همسرشان بزاید، چاله‏‌اى مى‏‌کندند و آماده مى‌‏ساختند، همین که مى‌‏فهمیدند فرزندشان دختر است در آن چاله انداخته خاک به رویش مى‏‌ریختند، تا زیر خاک جان بدهد… اولین بارى که این رسم غلط عملى شد، در واقعه جنگ بنى تمیم با کسراى ایران بود که در آن جنگ عده‌‏اى از زنان قبیله (عرب)، اسیر لشکر کسرى شدند و آنان را به اسیرى به دربار کسرى بردند، در آنجا دختران را به عنوان کنیز نگاه داشتند و پس از مدتى که میان دو طرف صلح بر قرار شد، بنى تمیم اسیران خود را مطالبه کردند، دربار کسرى آنان را مخیر کرد که مى‏‌خواهند به قبیله خود روند و اگر نه در دربار بمانند، عده‌‏اى از دختران از رفتن به قبیله خویش خوددارى نمودند، مردان قبیله غضبناک شده تصمیم گرفتند از این پس اگر دختردار شدند زنده زنده دفنشان کنند، و همین کار را کردند، قبایل دیگر نیز از آنها یاد گرفته، کم کم این جریان در همه جا منتشر شد، و دخترکشى باب گردید».[۱] اکنون اینجا دو نکته قابل بیان است:

– متون یونانی، که امروزه باستانگرایان برای زنده ماندن به آن محتاج اند، گویای این هستند که زنده به گور کردن دختران (و البته پسران) به عنوان نذر و… در میان هخامنشیان نیز مرسوم بود.[۲]

– قلب انسان، پس از سیر در تاریخ و مشاهده آن همه جور و ستم، زنگار می‌گیرد. برای زدودن این آلودگی‌ها حدیثی از پیامبر اکرم تقدیم می‌گردد که فرمودند: «إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى عَلَى الْإِنَاثِ أَرْأَفُ مِنْهُ عَلَى الذُّکُور.[۳] خداوند بر دختران مهربان‌تر است تا بر پسران». همچنین امام صادق (علیه السلام) تقدیم می‌گردد: «الْبَنُونَ نَعِیمٌ وَ الْبَنَاتُ حَسَنَاتٌ وَ اللَّهُ یَسْأَلُ عَنِ النَّعِیمِ وَ یُثِیبُ عَلَى الْحَسَنَاتِ.[۴] پسران، نعمت اند و دختران، نیکی (رحمت) اند و  (روز قیامت) درباره نعمت‌ها حساب کشیده خواهد شد ولی بر حسنات (خوبی‌ها) پاداش داده می‌شود». و همچنین پیامبر فرمودند: «مَا مِنْ بَیْتٍ فِیهِ الْبَنَاتُ إِلَّا نَزَلَتْ کُلَّ یَوْمٍ عَلَیْهِ اثْنَتَا عَشْرَهَ بَرَکَهً وَ رَحْمَهً مِنَ السَّمَاءِ وَ لَا یَنْقَطِعُ زِیَارَهُ الْمَلَائِکَهِ مِنْ ذَلِکَ الْبَیْتِ…[۵] هر خانه ای که در آن دختر باشد، هر روز دوازده برکت و رحمت از آسمان بر آن نازل می‌شود و زیارت فرشتگان از آن خانه قطع نمی‌‌گردد».

 

پی‌نوشت:

[۱]. علامه محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، نشر جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ، ج‏۱۲، ص: ۴۰۱

مدرسى سید محمد تقى‏، من هدى القرآن‏، تهران: نشر دار محبی الحسین‏، ۱۴۱۹ ه.ق، ج ۶، ص ۷۷.

[۲]. در این باره مقالات و اسناد متعددی وجود دارد.

[۳]. شیخ کلینى، الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیه تهران، ۱۳۶۵. ج ۶، ص۶، حدیث ۷.

[۴]. شیخ کلینى، همان، ج ۶، ص ۷، حدیث ۱۲.

[۵]. محدث نورى، مستدرک الوسائل، قم: مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۸ ه.ق، ج ۱۵، ص ۱۱۶، حدیث ۱۷۷۰۹.

 

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن